Pachnica dębowa (Osmoderma eremita Scopoli) jest zaliczana do rodziny żukowatych z podrzędu chrząszczy wielożernych. Zamieszkuje świetliste lasy liściaste oraz zadrzewienia Europy, od północnej Hiszpanii po środkową część europejskiej Rosji i od Włoch po południową Szwecję. Zasiedla drzewa z dobrze wykształconymi dziuplami i próchnowiskami, gdzie larwy odżywiają się murszem wypełniającym dziuple.
Owad ten osiąga długość ciała ok. 30 mm. Samica składa ok. 30 jaj. Larwy żerują przez 3-4 lata, osiągając do 10 cm długości ciała. Dorosłe samce przebywające w słoneczne dni na pniach drzew wydzielają charakterystyczny zapach, od którego powstała nazwa gatunkowa tych owadów.

Przeczytaj: Artykuł o tym fascynującym gatunku.

Zobacz: Jak rozpoznać pachnicę i miejsca jej występowania?

Utytułowany owad
Pachnica dębowa została umieszczona w Załączniku II Dyrektywy Środowiskowej jako gatunek o pierwszorzędnym znaczeniu (priorytetowy). Umieszczona również w Załączniku IV tej dyrektywy (gatunki wymagające ścisłej ochrony). Ponadto, chroniona jest na mocy Konwencji Berneńskiej (Załącznik II - ściśle chronione gatunki fauny). W Polsce, podobnie jak we wszystkich krajach w zasięgu występowania, podlega ochronie gatunkowej. Pachnica została ujęta w krajowych czerwonych listach i księgach gatunków zagrożonych we wszystkich krajach zasięgu występowania. W Polsce przyznano jej kategorię zagrożenia VU. Na Czerwonej Liście Światowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN 2006) gatunek został przyporządkowany do kategorii VU A1c, obejmującą gatunki wysokiego ryzyka, narażone na wyginięcie ze względu na postępujący spadek populacyjny (choćby tylko lokalny), straty siedliskowe lub nadmierną eksploatację, oceniany na przynajmniej 80% w ciągu ostatnich 10 lat. Szczególną rolę w zachowaniu pachnicy odgrywają kraje Europy Środkowej oraz południowa Szwecja, jako że tu właśnie zlokalizowanych jest większość stanowisk tego gatunku, wymarłego na większości stanowisk w zachodniej części kontynentu.

Dlaczego pachnica dębowa jest taka ważna?
Aleje przydrożne w krajobrazie rolniczym pełnią rolę ważnych korytarzy i siedlisk dla innych gatunków, zwłaszcza owadów, ptaków i nietoperzy. Zadrzewienia stają się jednak coraz rzadszym elementem w krajobrazach kulturowych, mimo że pełnią ważną rolę w zachowaniu różnorodności biologicznej oraz walorów estetycznych i użytkowych przestrzeni otaczającej człowieka. Strategia ochrony tego rodzaju zadrzewień w UE przejawia się min. poprzez otoczenie rygorystyczną ochroną w ramach Dyrektywy Siedliskowej pewnych organizmów pełniących rolę gatunków parasolowych, a zarazem wskaźników miejsc przyrodniczo cennych.  Jednym z nich jest pachnica dębowa (Osmoderma eremita Scopoli). Pachnica zasiedla wyłącznie dziuplaste drzewa z obszernymi próchnowiskami. Głównym miejscem występowania pachnicy są w warunkach Polski drzewa w alejach przydrożnych, gdzie stwierdzono większość współczesnych stanowisk. Aleje zanikają na większości obszaru Polski w bardzo szybkim tempie, gdyż są one wycinane w trakcie modernizacji dróg i z reguły nie są odtwarzane. Powoduje to zmniejszenie liczby drzew dostępnych dla pachnicy, a także postępującą fragmentację pozostałych środowisk tego gatunku. Wzrost izolacji stanowisk jest dla pachnicy szczególnie niekorzystny, gdyż gatunek ten odznacza się ograniczonymi zdolnościami dyspersyjnymi (tzn. rozprzestrzeniania się), szacowanymi na kilkaset metrów.

Pachnica w skali całego zasięgu jest uważana za gatunek zanikający. Pierwotnie był on związany lasami naturalnymi, obfitującymi w stare, dziuplaste drzewa rosnące w dobrze nasłonecznionych lukach.  W dzisiejszym kulturowym krajobrazie Europy Środkowej, zdominowanym przez ziemie uprawne, lasy gospodarcze i osiedla, jedyną szansą na utrzymanie spójności wewnętrznej areału występowania pachnicy dębowej jest zagwarantowanie istnienia zróżnicowanych wiekowo i gatunkowo zadrzewień przydrożnych. Aleje i szpalery są niezastąpione jako korytarze łączące odosobnione stanowiska i subpopulacje pachnicy (zadrzewienia typu parkowego też są ważne, one jednak ze względu na punktowy charakter, nie mogą pełnić roli korytarzy ekologicznych ułatwiających dyspersję).

Przeczytaj: Przeodnik metodyczny Osmoderma eremita - dr Andrzej Oleksa dla GIOŚ