Drukuj

Ochrona drzew w nowej odsłonie

 Od 28 sierpnia 2015 roku obowiązują nowe przepisy dotyczące ochrony drzew. Wprowadzone zmiany są znaczące i w wielu aspektach zmieniają procedurę dotyczącą wydania zezwolenia na usunięcie drzew oraz naliczania opłat jak i kar.

Podsumowanie zmian

W ustawie o ochronie przyrody, wprowadzono nowe elementy w słowniku pojęć (art5), zmodyfikowano m. in. termin oznaczający „tereny zieleni” co istotnie wpływa na podwyższenie opłaty za usuwanie drzew oraz kar za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia o 100%, jak również determinuje w ogóle wymagalność uzyskania zezwolenia w pewnych przypadkach. Doprecyzowano również co oznacza „zadrzewienie” modyfikując dotychczasowy zapis oraz dodano nową formułkę określającą „plantację”. Zgodnie z art.83 ust.2 pkt 1 i 2 spółdzielnie mieszkaniowe i wspólnoty mieszkaniowe (z pewnymi zastrzeżeniami) mogą składać wnioski o wydanie zgody na usunięcie drzew, bez konieczności dołączania zgody właściciela działki. Również użytkownicy wieczyści w myśl art. 83 ust. 3 nie muszą dołączać do wniosku zgody właściciela działki. Ustawodawca uszczegółowił co ma zawierać wniosek o wydanie zgody na usunięcie drzew/krzewów, modyfikując znacząco dotychczasowe ustalenia w tym zakresie, szczególnie w odniesieniu do obszarów inwestycyjnych (na terenach budowlanych). Nareszcie wprowadzono zapis (art. 83d ust. 2) dzięki któremu przy wydawaniu zezwolenia na usunięcie drzew / krzewów pod warunkiem wykonania nasadzeń zastępczych, będzie można wskazać w decyzji ich parametry takie jak: miejsce nasadzeń; liczbę drzew lub wielkość powierzchni krzewów; minimalny obwód pni drzew (mierzony na wysokości 100cm) lub minimalny wiek krzewów; gatunek lub odmianę drzew lub krzewów; termin wykonania nasadzeń; termin złożenia informacji o wykonaniu nasadzeń. Dotychczasowo jedynym parametrem jaki można było zastosować to ilość drzew lub krzewów posadzonych w miejsce usuwanych, która nie mogła być mniejsza od usuwanych. Dotychczasowy obowiązek uzyskania zgody na usunięcie drzew starszych niż 10 lat, zastąpiono obwodami pni, mierzonymi na wysokości 5 cm (art. 83f) i tak dla:

  • topól, wierzb, kasztanowca zwyczajnego, klonu jesionolistnego i srebrzystego, platanu klonolistnego oraz robinii akacjowej obwód pnia do którego nie trzeba uzyskiwać zezwolenia wynosi 35 cm
  • natomiast dla pozostałych gatunków jest to 25 cm
  • wiek 10 lat pozostawiono w przypadku usuwania krzewów, wskazując jednocześnie że wszystkie krzewy (również starsze niż 10 lat) pełniące funkcje ozdobne (czyli np. w ogródkach przydomowych) będzie można usuwać bez zezwolenia, ale wyłącznie takie które nie rosną w pasach drogowych, na terenach zabytkowych oraz na terenach zieleni (na te trzeba będzie uzyskać zezwolenie).

Złomy lub wywroty (ustawodawca wprowadził w słowniku pojęć definicje określającą co należy rozumieć pod pojęciem złomu oraz wywrotu – art. 5 pkt 26c i 26d) mogą być usuwane przez jednostki ochrony przeciwpożarowej, jednostki Sił Zbrojnych RP, właścicieli urządzeń określonych w art. 49 §1 kodeksu cywilnego, zarządców dróg i infrastruktury kolejowej, gminne lub powiatowe jednostki oczyszczania (lub inne podmioty działające w tym zakresie na ich zlecenie) bez zezwolenia (art. 83f ust.1 pkt 14 ppkt a) pod warunkiem że w terminie 30 dni od dnia usunięcia drzewa lub krzewu, przekażą do organu właściwego do wydania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu, informację o terminie, miejscu i przyczynie ich usunięcia oraz liczbie drzew lub powierzchni usuniętych krzewów, a także dokumentację fotograficzną przedstawiającą usunięte drzewo lub krzew. Ponadto w przypadku gdy inne podmioty lub osoby, będą chciały usunąć złom lub wywrot, będą mogły tego dokonać bez decyzji administracyjnej, ale po przeprowadzeniu oględzin przez organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu, potwierdzających, że drzewa lub krzewy stanowią złom lub wywrot. Nie wykonanie tego obowiązku będzie skutkowało nałożeniem administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzewa / krzewu bez wymaganego zezwolenia, w wymiarze 50% należnej wysokości kary 

W art. 85 ustalono nowe zasady naliczania opłat za usuwane drzew/krzewów -  w przypadku gdy drzewo będzie się rozwidlało poniżej 1.3m, to za obwód pnia do wyliczenia należnej opłaty będzie się uważało sumę: obwodu najgrubszego pnia oraz połowy obwodów pozostałych pni.

Dozwolone w koronie drzewa cięcia zostały ustalone w art. 87a, obecnie nie mogą one „[…] prowadzić do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, chyba że mają na celu: 

Pkt 1) usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych; 
Pkt 2) utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa;
Pkt 3) wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywróceniu statyki drzewa […]”. 

Zabiegi dotyczące cięć w celu przywróceniu statyki drzewa, będzie można wykonywać jedynie na podstawie dokumentacji (w tym dokumentacji fotograficznej), wskazującej na konieczność przeprowadzenia takiego zabiegu (którą należy przechowywać przez okres 5 lat od końca roku, w którym wykonano zabieg). 

Równocześnie ustalono co należy rozumieć pod pojęciem uszkodzenia i zniszczenia:

  • uszkodzenie drzewa zachodzi w momencie, gdy usunie się powyżej 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa (w celach innym niż wskazane w art87a pkt1-3), 
  • ze zniszczeniem drzewa będziemy mieli do czynienia wtedy, gdy zakres ten przekroczy 50% korony.

Wydłużeniu uległ tez okres z 3 do 5 lat, na jaki będzie odraczana nałożona kara, ale tylko w przypadku zniszczenia drzewa / krzewu i gdy zniszczenie nie wykluczy zachowania przez nie żywotności. Natomiast w przypadku uszkodzenia drzewa/krzewu, sprawca czynu będzie zobowiązany do zapłacenia 30% wyliczonej kary, a pozostałe 70% kary również będzie odroczone na okres 5 lat.

Zmieniono również sposób naliczania kar. Ustalono że będzie to wysokość dwukrotnej opłaty (a nie jak dotychczas trzykrotnej), przy czym kara za uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa, będzie stanowiła wysokość opłaty (jak za usunięcie drzewa, bez powiększania jej) pomnożonej dodatkowo przez współczynnik 0,6.

Niezrozumiałym wydaje się być sposób ustalenia przez ustawodawcę stawek opłat za 1 cm obwodu pnia, gdyż do obwodu 200 cm stawki rośną (a więc ustalono że wartość drzew do obwodu ich pni wynoszącej 200cm wzrasta), natomiast powyżej tej grubości opłata maleje przyjmując dla drzew najgrubszych (o obwodach pni powyżej 500cm) kwoty zbliżone jak dla drzew z przedziału obwodów 26-50cm. A więc ustalono że drzewa o obwodach pni 26-50cm mają podobną wartość do drzew o obwodach pni powyżej 500cm, co jest absurdalne z punktu widzenia zarówno przyrody, jak i historii.

O ile większość nowych zapisów zostało przyjętych z zadowoleniem przez środowiska pragnące dobrze dbać o drzewa, o tyle obniżenie opłat spotkało się z mieszanymi komentarzami. W dużych miastach dotychczasowe wysokie stawki mogły powstrzymywać usuwanie wielu drzew, czyniąc je nieopłacalnym. Mówi się, że teraz piły pójdą w ruch. Z drugiej strony, na prowincji te wysokie stawki w wielu przypadkach czyniły egzekwowanie kar nierealnym. Czas pokaże jaki efekt będą miały nowe przepisy. Autor niniejszego tekstu ma nadzieję, że generalnie poprawią zarządzanie drzewami i ich ochronę. 


Omówienie zmian

25 czerwca 2015 roku Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (opublikowany 28.07.2015 roku w Dzienniku Ustaw poz.1045) .  W „worku” zawierającym czterdzieści pięć różnych zmienianych ustaw, znajdziemy art.29 traktujący o nowych przepisach ustawy o ochronie przyrody , które weszły w życie 28 sierpnia 2015 roku).

Na wprowadzenie zmian oczekiwali nie tylko urzędnicy, ale również obywatele, borykający się z przepisami dotyczącymi ochrony zadrzewień, gdyż z jednej strony nieprecyzyjne zapisy uniemożliwiały często egzekwowanie i stosowanie przez organy ochrony przyrody kar administracyjnych za zniszczenie drzew lub ich usunięcie bez wymaganego zezwolenia,  a z drugiej strony wręcz blokowały możliwość przeprowadzenia postępowania administracyjnego w celu wydania zezwolenia na usunięcie drzew / krzewów (szczególnie w przypadku wspólnot mieszkaniowych i spółdzielni jak również osób o nie uregulowanym stosunku prawnym w odniesieniu do gruntów, na których znajdowało się przedmiotowe drzewo). 

Wprowadzane kolejno zmiany w ustawie o ochronie przyrody krok po kroku wypracowują potrzebne nam narzędzia ochrony drzew i krzewów. Jednak zdarzało się wcześniej, że nowo wprowadzone przepisy przysparzały więcej szkód niż pożytku, jak miało to miejsce w przypadku art. 83 ust.6 pkt 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody (Dz.U. z roku 2004, Nr.92, poz. 880), traktującym o tym, że przepisów dotyczących wydawania zezwoleń na usunięcie drzew i krzewów nie stosuje się, gdy wycięcie dotyczy drzew i krzewów "[…] niszczących nawierzchnię i infrastrukturę drogową, ograniczających widoczność na łukach i skrzyżowaniach, z wyłączeniem rosnących na terenie nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków […]” . Zapis ten dał możliwości nadinterpretacyjne, co przez niektórych zostało skrupulatnie wykorzystane. Konsekwencją tego było wycięcie tysięcy drzew przydrożnych, w tym całych alej.

Fatalny w skutkach przepis, który wszedł w życie 01.05.2004 roku, po licznych interwencjach udało się w stosunkowo w krótkim czasie usunąć (już 28 lipca 2005 roku wszedł w życie przepis uchylający go ), co zatrzymało proceder dalszych niekontrolowanych wycinek. Niemniej jednak w czasie kiedy obowiązywał (nieco ponad rok), spowodował znaczące zubożenie naszego krajobrazu.

Kolejną rewolucją miał być przepis art.82 ust.1a ustawy o ochronie przyrody  (obowiązujący od 20.07.2010 roku). Zapis ten ograniczył zakres dozwolonych w koronie drzewa cięć, które mogły obejmować wyłącznie:

pkt 1) usuwanie gałęzi obumarłych, nadłamanych lub wchodzących w kolizje z obiektami budowlanymi lub urządzeniami technicznymi;
pkt 2) kształtowanie korony drzewa, którego wiek nie przekracza 10 lat;
pkt 3) utrzymywanie formowanego kształtu korony drzewa.

W założeniu miało to powstrzymać proceder nagminnego głowienia drzew (a w konsekwencji ich niszczenia), szczególnie na terenach miejskich (przy osiedlach) oraz wzdłuż dróg (poczynając od dróg gminnych, a na krajowych kończąc). Wydawać by się mogło że takie obostrzenia będą chroniły drzewa, jednak ich efekt był mieszany. Z jednej strony, wielu zarządców drzew dowiedziało się po raz pierwszy, że cięcia głowiące są nieprawidłowe. Z drugiej strony, pojawiły się negatywne skutki m.in. w postaci wydawania zezwoleń na usunięcie drzew, u których nastąpiło zachwianie statyki (w wyniku np. odłamania części korony, czy zmiany warunków zakotwienia w gruncie), a jej poprawę mogły by przynieść np. cięcia techniczne (odciążające) w koronie drzewa. Rezygnowano z nich, jako sprzecznych z zapisem art.82 ust1a ustawy, a więc zagrożonych wszczęciem postępowania administracyjnego o nałożenie kary za spowodowanie zniszczenia drzewa poprzez niewłaściwe wykonanie zabiegów pielęgnacyjnych, zgodnie z art.88 ust1 pkt3 ustawy o ochronie przyrody (M. Krynicki ). Jak wskazuje Krzysztof Gruszecki „[…] Kara pieniężna za zniszczenie drzewa powinna być wymierzona w każdym przypadku przeprowadzenia pielęgnacji z naruszeniem reguł wynikających z art. 82 ust. 1a u.o.p. […]” .

Zdarzało się, że dla dobra drzew (ich ochrony) naginano ten przepis. Mianowicie wykazywano, że jeżeli jakiekolwiek ciecia wcześniej były na drzewie przeprowadzane, to każde następne jest tylko utrzymywaniem jego formowanego kształtu, czyli wykonane zgodne z art82 ust.1a ustawy. Posiłkowano się przy tym orzecznictwem (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 października 2014 r. II SA/Gl 977/14), według którego wykonanie w koronie drzewa cięć innych niż wskazane w art.82 ust1a nie musi stanowić deliktu administracyjnego (zniszczenia drzewa) „[…] lecz powinno być powiązane z żywotnością drzewa. Zniszczeniem będzie bez wątpienia taka sytuacja, w ramach której żywotność drzewa nie zostanie zachowana […]”. 

Niestety… Polak potrafi, a niedoskonałość przepisu oraz niejednolite orzecznictwo wykorzystywano również do nadużyć, gdyż zbyt radykalne cięcia w koronie drzewa nie powodowały wszczęcia postępowania administracyjnego prowadzącego do nałożenia kary za zniszczenie drzewa lub wydawane decyzje były uchylane przez Samorządowe Kolegia Odwoławcze (ewentualnie po 3 latach nałożona kara była umarzana). Zarówno komentarze do ustawy jak i orzecznictwo Sądów Administracyjnych (czy Samorządowych Kolegiów Odwoławczych) wskazywały, że aby doszło do zniszczenia, należy utożsamić wykonany zabieg w koronie drzewa (niezgodny z art. 82 ust. 1a) z utratą przez to drzewo żywotności lub niemożliwością odtworzenia przez nie korony. Jeżeli więc zabieg pielęgnacyjny przekraczający dozwolony zakres nie doprowadził do zniszczenia drzewa, to nie było podstaw do zastosowania art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy (prof. W. Radecki) .

Mało precyzyjne zapisy ustawy o ochronie przyrody i różne interpretacje zapisów (nie tylko art. 82 ust. 1a) wymusiły kolejne prace nad nowelizacją ustawy. Dodatkowym impulsem zmian był Wyrok Trybunału Konstytucyjnego (SK 6/12) z dnia 1 lipca 2014 o stwierdzeniu niezgodności przepisów art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody z konstytucją (stanowiących o wymierzaniu kar za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia). 

Pierwotny kształt procedowanych zmian (prawdopodobnie w wyniku pospiesznego formowania nowych zapisów) był kolejnym „strzałem w kolano” (M. Krynicki ). Na szczęście dalsze prace legislacyjne (w tym m.in. przeprowadzone w roku 2013 konsultacje społeczne) w przeciągu półtora roku doprowadziły do usunięcia większości kontrowersyjnych zapisów z projektu ustawy.


 

Oto jakie ciekawe rozwiązania ustawodawca zaproponował tym razem (z uwagi na szeroki zakres zmian, przedstawiono poniżej jedynie najistotniejszą część zmian):

1. W słowniku pojęć (art.5) wyjaśniono określenia zawarte w ustawie:
W pkt 21 art. 5 uszczegółowiono, co to są tereny zieleni - ma to istotne znaczenie o tyle, że przy naliczaniu opłat za usuwane drzew oraz kar za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia (a w dalszej kolejności również w odniesieniu do wymagalności w ogóle uzyskania zezwolenia w pewnych przypadkach,  o czym mowa w dalszej części), będą one podwyższane o 100%. W dotychczasowym brzmieniu następowało to w przypadkach, gdy usuwane drzewa/krzewy znajdowały się w granicach wsi o zwartej zabudowie lub w granicach miast. W proponowanym rozwiązaniu, będzie to jedynie dotyczyło przypadków, gdy drzewa/krzewy te będą się znajdowały na terenach urządzonych, pełniących funkcje publiczne (m.in. zieleńce, bulwary, cmentarze, ogrody botaniczne i zoologiczne, zieleń towarzysząca drogom na terenie zabudowy, dworcom kolejowym, czy obiektom przemysłowym), a więc w znacznie mniejszym obszarze niż dotychczas.
W pkt 27 (art. 5) doprecyzowano co oznacza zadrzewienie - definicja zadrzewienia we wcześniejszej ustawie wskazywała, że zadrzewieniem jest to, co nie jest lasem w rozumieniu art. 3 ustawy o lasach . W nowej ustawie wykreślono z treści przepisu „art. 3 ustawy o lasach”, wskazując że zadrzewieniem jest to, co nie jest lasem w rozumieniu ustawy o lasach Jest to jedyna zmiana dotycząca rozróżnienia zadrzewienia od lasu. 
W ślad za definicją zadrzewienia, w pkt 27a ustalono definicję plantacji jako „[…] – uprawę drzew lub krzewów o zwartej powierzchni co najmniej 0,1  ha, założoną w celu produkcyjnym […]” - obecnie brak jest szczegółowych regulacji prawnych definiujących plantację (Krzysztof Gruszecki) . Jedyne zapisy dotyczące plantacji określone zostały w załączniku Nr 6 Rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków, gdzie w tabeli - Zaliczanie gruntów do poszczególnych użytków gruntowych „[…] wskazano cechy gruntów i inne przesłanki, które decydują o zaliczaniu gruntów do poszczególnych użytków gruntowych[…]”, wskazując, że „[…] grunty orne - R  mogą być […] zajęte pod plantacje chmielu, wikliny lub drzew ozdobnych, w tym choinek, oraz szkółki ozdobnych drzew lub krzewów, lub na których urządzone zostały rodzinne ogrody działkowe […]”.

2. Zgodnie z art.83 ust2:  Jeżeli wniosek o usunięcie drzew / krzewów składany jest przez: Pkt 1) spółdzielnię mieszkaniową; Pkt 2) wspólnotę mieszkaniową nie ma konieczności dołączania zgody właściciela działki, z której planuje się usunięcie drzew / krzewów, pod warunkiem że zarząd nieruchomością wspólną powierzony został zarządowi (zgodnie z ustawą o własności lokali) – w tych przypadkach: spółdzielnia mieszkaniowa jest zobowiązana poinformować członków spółdzielni oraz inne osoby którym przysługuje własnościowe prawo spółdzielcze do lokali, a w przypadku wspólnoty zarząd jest zobowiązana poinformować członków wspólnoty mieszkaniowej, o zamiarze złożenia wniosku o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew / krzewów, wyznaczając jednocześnie trzydziestodniowy termin zgłaszania uwag. Przy czym Wspólnota lub Spółdzielnia mieszkaniowa, mogą złożyć wniosek o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew / krzewów w terminie nie później niż dwanaście miesięcy, licząc od daty kiedy upłynął termin zgłaszania uwag do planowanego złożenia wniosku. 
Zgoda właściciela (zgodnie z art. 83 ust. 3) nie będzie również wymagana przy złożeniu wniosku przez użytkownika wieczystego.

3. Zmieniły się też nieco same zasady składania wniosku.
Mianowicie w art. 83b, wskazano co powinien zawierać wniosek, do którego trzeba będzie dołączyć m.in. 

  • oświadczenie o posiadanym tytule prawnym władania nieruchomością (w tym własności urządzeń przesyłowych, o których mowa w art.49 §1 kodeksu cywilnego); 
  • oświadczenie o poinformowaniu członków Wspólnoty bądź Spółdzielni mieszkaniowej (na 30 dni przed złożeniem wniosku) o zamiarze ubiegania się o zezwolenie na usunięcie drzew/krzewów wraz z wniesionymi uwagami (przy czym oświadczenia będą składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań);
  • decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach lub postanowienie w sprawie uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia w zakresie oddziaływania na obszary Natura 2000,  - gdy będą one wymagane; 
  • zezwolenie na odstępstwa od zakazów w odniesieniu do gatunków chronionych, jeżeli zostało wydane. Natomiast gdy w trakcie oględzin zostanie stwierdzone, że wydanie zezwolenia naruszy te zakazy, to postępowanie będzie można zawiesić do czasu przedłożenia zezwolenia RDOŚ (GDOŚ) w tym zakresie.

4. Art. 83d ust.2 traktuje o tym, że w przypadku uzależnienia wydania zezwolenia na usunięcie drzew / krzewów od wykonania nasadzeń zastępczych, zezwolenie określa dodatkowo

  • miejsce nasadzeń; 
  • liczbę drzew lub wielkość powierzchni krzewów;
  • minimalny obwód pni drzew na wysokości 100cm lub minimalny wiek krzewów;
  • gatunek lub odmianę drzew lub krzewów;
  • termin wykonania nasadzeń;
  • termin złożenia informacji o wykonaniu nasadzeń. 

Ustawodawca wyszedł naprzeciw oczekiwaniom organów, które wydając decyzje w tym zakresie zazwyczaj drżały z obawy przed ich uchyleniem przez Sądy Administracyjne (Samorządowe Kolegia Odwoławcze), co determinowały przepisy art.83 ust.3 ustawy  o ochronie przyrody stanowiącego jedynie o tym że „[…] Wydanie zezwolenia […]może być uzależnione od […]zastąpienia ich innymi drzewami lub krzewami, w liczbie nie mniejszej niż liczba usuwanych drzew lub krzewów […]” . W ślad za tym podążyło orzecznictwo (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 maja 2014 roku II SA/Gl 1875/13), wyjaśniając, że: „[…] Niewątpliwie przepis ten nie uzależnia zezwolenia od posadzenia drzew określonego gatunku i o określonych parametrach […] W związku z tym nałożenie na stronę obowiązku […] stanowi przekroczenie granic uznania […]”. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 marca 2013 roku II SA/Bd 29/13 potwierdza ten pogląd „[…] Orzeczenie organu o nałożeniu obowiązku dokonania nasadzenia zastępczego może sprowadzać się jedynie do wyszczególnionego w przepisie art. 83 ust. 3 u.o.p. elementu - tj. związanego z określeniem ilości drzew lub krzewów, które mają być nasadzone. […] Z art. 83 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody wynika, że organ administracji może uzależnić wydanie zezwolenia na usunięcie drzew od zastąpienia ich innymi drzewami. Jednocześnie podkreślić należy, iż przepis ten nie daje organowi umocowania do określenia gatunku, wieku oraz parametrów drzew (obwodu pnia, wysokości, czy też innych cech), jakie mają być nasadzone […] Innymi słowy jedynym warunkiem określonym przez ustawodawcę jest ilość drzew lub krzewów posadzonych w miejsce usuwanych, która nie może być mniejsza od usuwanych […]”). Wyłączało to skuteczność uzależnienia wydanych decyzji od nasadzeń zastępczych. Wprowadzony przepis daje wreszcie możliwość precyzowania parametrów nowo sadzonych drzew, co więcej w ust. 4 art. 83d wskazano na możliwość określenia warunków technicznych sadzenia lub przesadzania drzew / krzewów.


5. Od dawna oczekiwana zmiana dotyczy rezygnacji z dziesięcioletniego wieku drzew, do którego nie trzeba uzyskiwać zezwolenia na ich usunięcie (w praktyce określenie tego parametru było uciążliwe). W art. 83f zastąpiono wiek obwodami pni drzew mierzonymi na wysokości 5 cm (wysokość ta została ustalona dla potrzeb ewentualnych spraw o nałożenie kary bez wymaganego zezwolenia, gdzie w terenie będzie można zweryfikować pniaki po ściętych drzewach, mierząc ich obwód na wysokości 5cm i na tej podstawie określać czy było wymagane zezwolenie na ich usunięcie) - i tak dla:

  • topól, wierzb, kasztanowca zwyczajnego, klonu jesionolistnego i srebrzystego, platanu klonolistnego oraz robinii akacjowej obwód pnia do którego nie trzeba uzyskiwać zezwolenia wynosi 35 cm, 
  • dla pozostałych gatunków 25 cm,
  • wiek 10 lat pozostawiono w przypadku usuwania krzewów, przy czym wszystkie krzewy pełniące funkcje ozdobne (również starsze niż 10 lat) będzie można usuwać bez zezwolenia, ale z wyłączeniem rosnących w pasach drogowych, na terenach zabytkowych oraz na terenach zieleni – na usunięcie których trzeba będzie uzyskać zezwolenie. 

5. Zaostrzono przepis dotyczący drzew owocowych, które będzie można usuwać bez zezwolenia, o ile nie rosną na terenach zabytkowych oraz na terenach zieleni.

6. Nie będzie wymagane zezwolenie w przypadku drzew i krzewów usuwanych: w ramach zadań wynikających z planu ochrony lub zadań ochronnych parku krajobrazowego, albo planu zadań ochronnych lub planu ochrony dla obszaru Natura 2000. 

7. Prowadzenie akcji ratowniczej przez jednostki ochrony przeciwpożarowej lub inne właściwe służby ustawowo powołane do niesienia pomocy osobom w stanie nagłego zagrożenia życia lub zdrowia, związane z koniecznością usunięcia drzewa nie będzie wymagało uzyskania zezwolenia; tak jak w przypadku drzew / krzewów stanowiących złomy lub wywroty - usuwanych przez: jednostki ochrony przeciwpożarowej, jednostki Sił Zbrojnych RP, właścicieli urządzeń określonych w art.49 §1 kodeksu cywilnego, zarządców dróg i infrastruktury kolejowej, gminne lub powiatowe jednostki oczyszczania lub inne podmioty działające w tym zakresie na ich zlecenie. W przypadku gdy usunięcie złomu lub wywrotu będzie dotyczyło innych podmiotów lub osób, będą mogły one być usunięte dopiero po przeprowadzeniu oględzin przez organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu, potwierdzających że drzewa lub krzewy stanowią złom lub wywrot. Jednocześnie ustawodawca w art. 5 w pkt 26c-26d wyjaśnił co należy rozumieć pod pojęciem:

  • wywrot „[…] drzewo lub krzew wywrócone w wyniku działania czynników naturalnych, wypadku lub katastrofy w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, lub katastrofy budowlanej […]”,
  • złom „[…] drzewo, którego pień uległ złamaniu, lub krzew, którego pędy uległy złamaniu w wyniku działania czynników naturalnych, wypadku lub katastrofy w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, lub katastrofy budowlanej […]”. 

W przypadku usuwania złomów i wywrotów, podmioty usuwające je (czyli: zarządcy dróg, zakłady energetyczne, gazowe i wodno-kanalizacyjne oraz gminne zakłady budżetowe), w terminie do 30 dni licząc od dnia usunięcia drzew/krzewów, będą zobowiązane do poinformowania o tym fakcie organu wydającego zezwolenia w tym zakresie, podając miejsce, przyczynę i liczbę, a w przypadku krzewów powierzchnię w m2 , usuniętych drzew/krzewów, termin ich usunięcia oraz dokumentację fotograficzną (o czym stanowi art. 83f ust. 2).

8. Nie trzeba też będzie uzyskiwać zezwolenia na usunięcie drzew należących do obcych gatunków, określonych w Rozporządzeniu Ministra środowiska w sprawie listy roślin i zwierząt gatunków obcych, które w przypadku uwolnienia do środowiska przyrodniczego mogą zagrozić gatunkom rodzimym lub siedliskom przyrodniczym, czyli na dzień dzisiejszy dotyczy to jednego gatunku, mianowicie bożodrzewu gruczołowatego.

9. Rozwiązano również wątpliwości dotyczące terminów wycinki, nasadzeń zamiennych i odraczania wniesienia opłat za usunięte drzewa. Dotąd zapis art. 84 ust. 4 ustawy determinował odroczenie naliczonej opłaty, na okres 3 lat od dnia wydania zezwolenia, gdy tymczasem ust. 5 tego samego artykułu stanowił, że w przypadku gdy drzewa te (lub krzewy) „[…] zachowały żywotność po upływie 3 lat od dnia ich przesadzenia albo posadzenia lub nie zachowały żywotności z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości, należność z tytułu ustalonej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów podlega umorzeniu […]”. Skutkiem czego (czytając literalnie treść ustawy) należało po okresie trzech lat od wydania zezwolenia ściągnąć naliczoną opłatę, a następnie po trzech latach od momentu ich przesadzenia/posadzenia sprawdzić czy zachodzą przesłanki jej umorzenia i w tym przypadku zwrócić pobraną wcześniej opłatę (oczywiście wraz z odsetkami). Obecnie w art. 84 ust. 3  uszczegółowiono, że „[…] W przypadku naliczenia opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu oraz uzależnienia wydania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu od przesadzenia tego drzewa lub krzewu albo wykonania nasadzeń zastępczych, organ właściwy do wydania zezwolenia odracza termin uiszczenia opłaty za jego usunięcie na okres 3 lat od dnia upływu terminu wskazanego w zezwoleniu na jego przesadzenie lub wykonanie nasadzeń zastępczych […]”. Pomyślano również o sytuacjach, w których organ wydawał zezwolenie na usunięcie drzew/krzewów uzależniając ich usunięcie od wykonania nowych nasadzeń, a jednocześnie nie naliczał opłat za ich usunięcie (a więc wtedy, gdy nie było w zanadrzu sankcji w postaci pobrania opłaty w momencie nie wykonania tego zobowiązania). Mianowicie w art. 86 ust. 2 i 3 określono, że „[…] jeżeli wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu zostało uzależnione od przesadzenia tego drzewa lub krzewu albo wykonania nasadzeń zastępczych, a przesadzone albo posadzone drzewo lub krzew nie zachowały żywotności po 3 latach od dnia upływu terminu wskazanego w tym zezwoleniu na ich przesadzenie lub wykonanie nasadzeń zastępczych, lub przed upływem tego okresu, z przyczyn zależnych od posiadacza nieruchomości, organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu nakłada ponownie w drodze decyzji obowiązek wykonania nasadzeń zastępczych […]” w przypadku ich niewykonania „[…] zgodnie z zezwoleniem na usunięcie drzewa lub krzewu, stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji […]”. 

10. W art. 85 ustalono zasady naliczania opłat za usuwane drzew/krzewy, które ulegają zmianom w odniesieniu do uprzednio obowiązujących. I tak np.: jeżeli drzewo będzie się rozwidlało poniżej 1.3 m, to za obwód pnia do wyliczenia należnej opłaty będzie się uważało sumę: obwodu najgrubszego pnia oraz połowy obwodów pozostałych pni. Po wielu latach w końcu ustalono co oznacza „powierzchnia pokryta krzewami”, otóż w art. 85 ust. 4 ustalono, że „[…] za wielkość powierzchni pokrytej krzewami przyjmuje się wielkość powierzchni rzutu poziomego krzewu […]”. Ustalone również zostaną w drodze rozporządzenia (przez Ministra właściwego do spraw środowiska) nowe współczynniki różnicujące stawki opłat, uzależnione od lokalizacji drzewa (warunków jego wzrostu i funkcji jakie pełni). Zmiany te spowodują obniżenie opłat za usuwane drzewa/krzewy (a w ślad za tym również obniżenie kar, które w przypadku urealnienia ich wysokości, w końcu może będą ściągalne).
Górne stawki opłat zostały określone w art.85 ust.5. Analogicznie do wcześniejszych zapisów zmienianej ustawy ustalono 7 przedziałów grubości drzew dla których przyporządkowano górne stawki opłat:
pkt1)    97,88 zł - w przypadku obwodu pnia wynoszącego do 25 cm;
pkt2)    342,56 zł - w przypadku obwodu pnia wynoszącego od 26 do 50 cm;
pkt3)    648,42 zł - w przypadku obwodu pnia wynoszącego od 51 do 100 cm;
pkt4)    763,77 zł - w przypadku obwodu pnia wynoszącego od 101 do 200 cm;
pkt5)    681,63 zł - w przypadku obwodu pnia wynoszącego od 201 do 300 cm;
pkt6)    542,26 zł - w przypadku obwodu pnia wynoszącego od 301 do 500 cm;
pkt7)    376,07 zł - w przypadku obwodu pnia wynoszącego powyżej 500 cm.

Ustawodawca uznał, że drzewa o obwodach pni z przedziału 101-200cm są najwartościowsze (do tego momentu stawka opłat rośnie), natomiast powyżej tej grubości opłata maleje, przyjmując dla drzew najgrubszych (o obwodach pni powyżej 500cm) kwoty zbliżone jak dla drzew z przedziału obwodów 26-50cm (uznano że drzewa o obwodach pni 26-50cm mają podobną wartość do drzew o obwodach pni powyżej 500cm). Różnica wysokości opłat pomiędzy drzewami o obwodach pni 200cm, a 501cm może wynosić niespełna 35000zł, co zapewne zburzy dotychczasową zaporę (jaką stanowiła dotychczasowa wysokość wyliczanych opłat), przed wycinaniem najcenniejszych (najgrubszych) drzew podczas realizacji inwestycji.


11. Kiedy nie będziemy naliczali opłat za usuwane drzewa/krzewy? Prócz obowiązującego wcześniej wyszczególnienia w art.86 ust.1 ustawy, warto wspomnieć że w art. 86 ust.1 pkt 7 wskazano drzewa: „[…] których obwód pnia mierzony na wysokości 130 cm nie przekracza:
ppkt a)    75 cm – w przypadku topoli, wierzb, kasztanowca zwyczajnego, klonu jesionolistnego, klonu srebrzystego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego;
ppkt b)    50 cm – w przypadku pozostałych gatunków drzew  – w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego lub do innego użytkowania zgodnego z przeznaczeniem terenu, określonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu […]”. 
Natomiast w pkt 8 tegoż artykułu wskazano że opłata nie będzie naliczana za usunięcie: „[…] krzewów, których wiek nie przekracza 25 lat, w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego lub do innego użytkowania zgodnego z przeznaczeniem terenu, określonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu […]”.
Przepisy te są szczególnie ważne w przypadku terenów użytkowanych rolniczo (gdy rolnik chce przywrócić wartość rolniczą gruntów nieużytkowanych przez jakiś czas, a które zakupił np. od gminy, czy od Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa – często nieużytkowanych przez kilkanaście bądź kilkadziesiąt lat). Obecne przepisy nie regulują tej kwestii wprost, a zarówno komentarze jak i orzecznictwo bywają rozbieżne. Z drugiej strony zawężone zostaną możliwości usuwania drzew/krzewów bez naliczania opłat z terenów nieruchomości zakwalifikowanych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele budowlane, gdyż nowe przepisy uzależniają tą możliwość nie od daty wejścia w życie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (w którym dany teren przeznaczono na cele budowlane) tak jak to było do tej pory, lecz od w/w obwodów pni. Zmianie ulegnie też zapis który wskazywał, że nie nalicza się opłat za usuwanie drzew, które wycinane były w związku z zabiegami pielęgnacyjnymi drzew lub krzewów. Obecnie będzie to dotyczyło jedynie drzew i krzewów rosnących na terenach zieleni (które zdefiniowano w art. 5 pkt 21 ustawy).

12. Co nowego w karach? Uchyla się art. 82 stanowiący m.in. o dozwolonych pracach w koronie drzewa, ustalając jednocześnie te zasady w art. 87a, które w nowym brzmieniu przepisu „[…] nie mogą prowadzić do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, chyba że mają na celu: 
1) usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych; 
2) utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa;
3) wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywróceniu statyki drzewa […]”
.

Zabiegi dotyczące cięć w celu przywróceniu statyki drzewa, będzie można wykonywać jedynie na podstawie dokumentacji (w tym dokumentacji fotograficznej), wskazującej na konieczność przeprowadzenia takiego zabiegu. Dokumentację taką trzeba będzie przechowywać przez okres 5 lat od końca roku, w którym wykonano zabieg. 

Doprecyzowano również co należy rozumieć pod pojęciem uszkodzenia i zniszczenia, wskazując, że:

  • uszkodzenie drzewa zachodzi w momencie, gdy usunie się powyżej 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa (w celach innym niż wskazane w art. 87a pkt 1-3),
  • ze zniszczeniem drzewa będziemy mieli do czynienia wtedy, gdy zakres ten przekroczy 50% korony.

W ślad za tymi przepisami można nałożyć karę nie tylko za zniszczenie ale i za uszkodzenie drzewa. Co więcej karę można nałożyć, nie jak dotychczas jedynie na posiadacza gruntu, ale również na faktycznego sprawcę czynu niedozwolonego (deliktu administracyjnego). Wydłużeniu ulegnie tez okres z 3 do 5 lat, na jaki będzie odraczana nałożona kara, ale tylko w przypadku zniszczenia drzewa / krzewu i gdy zniszczenie nie wykluczy zachowania przez nie żywotności. Natomiast w przypadku uszkodzenia drzewa/krzewu, sprawca czynu będzie zobowiązany do zapłacenia 30% wyliczonej kary, natomiast pozostałe 70% kary również będzie odroczone na okres 5 lat.

13. W art. 89 wskazano sposób naliczania kar. Ustalono że obecnie będzie to wysokość dwukrotnej opłaty (a nie jak dotychczas trzykrotnej), przy czym kara za uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa, będzie stanowiła wysokość opłaty (jak za usunięcie drzewa, bez powiększania jej) pomnożonej przez współczynnik 0,6. W przypadku naliczenia kary za usunięcie bez wymaganego zezwolenia drzewa martwego, nie rokującego szans na przeżycie, złomu lub wywrotu, wysokość wyliczonej kary jest obniżona o 50%. 

14. Dzięki zmianom w art. 90 ust. 1 w przypadku nieruchomości będących własnością gminy w użytkowaniu wieczystym innego podmiotu, czynności (prowadzenie postępowania administracyjnego) będzie wykonywał wójt, burmistrz, prezydent miasta. Jeżeli natomiast prezydent miasta na prawach powiatu sprawuje funkcję starosty, czynności te będzie wykonywał marszałek województwa. 

Po kilku nietrafionych zmianach w latach ubiegłych, nareszcie szerzej spojrzano na problematykę dotyczącą usuwania drzew/krzewów i starano się wprowadzić dobre rozwiązania proceduralne. W przyszłości można rozważyć możliwość uzupełnienia tych przepisów o „standardy” dotyczące np. zamiennego sadzenia drzew (określania waloryzacji przyrodniczej / krajobrazowej w odniesieniu do wskazywania ilości i jakości nasadzanych drzew w zamian za usuwane).

Pomimo że wprowadzone regulacje nie są wolne od wad, to można już mówić o znaczącej poprawie ochrony składników przyrody jakimi są drzewa / krzewy.    

 

Autor: Mariusz Krynicki

 

Artykuł powstał w ramach projektu Roads for Nature – campaign promoting trees in Poland`s rural landscapes, as habitats and ecological corridors