Print

Ochrona pachnicy w Polsce. Propozycja programu działań

Ochrona pachnicy w PolsceDlaczego pachnica? Owad do niedawna mało znany. Jako pędrak przez kilka lat pędzi skryte życie we wnętrzu starego drzewa, tylko na kilka tygodni ujawniając się światu w postaci doskonałej – okazałego, pięknego chrząszcza. Ale pokazuje się niezbyt chętnie – niewielu widziało go na własne oczy.
Tu jednak nie chodzi o samą tylko pachnice, aczkolwiek jest rzadka i cenna. Bohaterka tej książki jest bowiem reprezentantem tysięcy form życia związanych z wypróchniałym wnętrzem starego drzewa. O tych z nich, które – podobnie jak pachnica – są objęte prawną ochroną, przeczytacie w książce „Aleje – skarbnice przyrody”, wydanej również przez Fundację EkoRozwoju.
Jako że pachnica zadomowiła się w krajobrazach kształtowanych ludzką ręką, jej ochrona wpływa na rożne obszary życia. Obok zawodowych przyrodników i amatorskich przyjaciół przyrody powinni się z nią zapoznać drogowcy, urzędnicy samorządowi, zarządcy parków i innych terenów zielonych, a nawet księża – wszyscy odpowiedzialni za utrzymanie drzew. Dla nich jest ta książka.

Pobierz: PDF, MOBI, EPUB

 


Przewodnik po książce

Ogólne informacje o gatunku

W tej części podajemy szeroki wachlarz informacji o pachnicy dębowej jako gatunku wymagającym szczególnej ochrony. Bazując na literaturze i wynikach najnowszych badań naukowych podajemy aktualną pozycję systematyczną, przedstawiamy opis morfologii, biologii i preferencji ekologicznych; szczegółowo charakteryzujemy ekosystemy zasiedlane przez pachnicę dębową; prezentujemy jej status prawny w Europie i Polsce (w ujęciu historycznym) oraz porównawczo prezentujemy sposoby i metody inwentaryzacji gatunku z uwzględnieniem wad i zalet możliwych do zastosowania technik inwentaryzacyjnych.

Analiza aktualnego stanu ochrony i zagrożeń

to część, w której opisujemy rozmieszczenie pachnicy w Europie oraz w Polsce (uwzględniając wzrost informacji o nowych stanowiskach pachnicy w ujęciu historycznym). Podejmujemy także próbę możliwie dokładnego opisu oceny stanu gatunku i jego siedlisk wraz z odniesieniem do ich monitoringu. Przedstawiamy wyniki inwentaryzacji alej jako siedlisk pachnicy na trzech obszarach w kraju – z Dolnego Śląska, Powiśla i Warmii oraz Małopolski. Badania te zostały przeprowadzone w ramach programu „Drogi dla Natury” i są pierwszą próbą określenia stanu ochrony pachnicy na tak rozległych powierzchniach. Ponadto prezentujemy i dyskutujemy kompletność sieci obszarów Natura 2000 ze względu na pachnicę dębową; charakteryzujemy główne zagrożenia naturalne i antropogenne dla gatunku; odnosimy się także do problemu zdefiniowania szkody znaczącej dla pachnicy i jej siedliska.

Pożądany stan ochrony i działania dla jego osiągnięcia

Jest to najobszerniejsza część niniejszej książki. Opisujemy w niej problem pożądanego stanu ochrony dla pachnicy i jej siedliska; proponujemy obszary dalszych badań i wskazujemy na potrzebę rozszerzenia założeń monitoringu gatunku. Odnosimy się także do potrzeby poprawy i utrzymania siedlisk pachnicy, podając wskazówki dotyczące sadzenia drzew, doboru drzew do nasadzeń (wraz z krótką ich charakterystyką); opisujemy działania przyczyniające się do polepszenia bazy żerowiskowej oraz zapewniające ciągłość siedlisk pachnicy. Prezentujemy także zasady oceny stanu zdrowotnego drzew przydrożnych. Podajemy argumenty na poparcie statusu pachnicy jako gatunku parasolowego w ochronie bioróżnorodności oraz gatunku-symbolu w ochronie krajobrazu kulturowego. Charakteryzujemy potrzebę i możliwości ochrony siedlisk pachnicy w lasach; opisujemy działania polegające na translokacji gatunku w przypadku wycinki drzew zasiedlonych przez pachnicę (proponujemy konkretne rozwiązania, sposoby działania i terminy); odnosimy się do problemu kompensacji przyrodniczej wraz z podkreśleniem potrzeby zakładania nowych zadrzewień oraz tworzenia dla pachnicy i jej siedlisk obszarowych form ochrony, takich jak: rezerwaty przyrody, użytki ekologiczne i pomniki przyrody. Dyskutujemy możliwość poprawy egzekwowalności obecnie obowiązujących przepisów prawa; podajemy wytyczne do ocen oddziaływania na środowisko; odnosimy się do źródeł finansowania ochrony gatunku i innych planów działań.


Dlaczego pachnica?

Pachnica jest wyjątkowym chrząszczem. W ostatnich latach o niewielu gatunkach można powiedzieć, że wywołują tyle emocji co właśnie ona. Nic dziwnego – do wielu chronionych gatunków nie musimy mieć żadnego stosunku emocjonalnego, bo nie wpływają one bezpośrednio na nasze życie. W rzeczywistości dla osób niebędących pasjonatami przyrody fakt istnienia jednego stanowiska chronionego gatunku w odległej puszczy czy w niedostępnych górach ma w praktyce niewielkie znaczenie. Gatunki takie mogą być postrzegane jako swoista ciekawostka, jednak realny wpływ na system ochrony przyrody mają gatunki szerzej rozprzestrzenione w krajobrazach ukształtowanych przez człowieka. Wiele stanowisk pachnicy zlokalizowanych jest na terenach zagospodarowanych przez człowieka, a więc często w pobliżu miejsca naszego zamieszkania. Pachnica może pełnić rolę gatunku sztandarowego dla ochrony różnorodności biologicznej krajobrazów kulturowych.

W Polsce szczególnie chętnie zasiedlanym środowiskiem są aleje przydrożne. Taki stan rzeczy powodować może konflikt interesów pomiędzy racjami ochrony gatunku a potrzebą modernizacji i rozwoju infrastruktury, w tym dróg w szczególności.

Pachnica jest uznawana za gatunek zagrożony, czego wyrazem jest umieszczenie jej na czerwonych listach i ochrona prawna w Europie. Pomimo tego, że lokalnie może być szeroko rozprzestrzeniona, to coraz bardziej intensywne procesy inwestycyjne powodują spadek liczby jej siedlisk. Dużą rolę w minimalizacji potencjalnego wpływu inwestycji na populację pachnicy powinno odgrywać adekwatne rozpoznanie zasobów populacyjnych tego gatunku, w tym określenie minimalnej trwałej wielkości populacji oraz działań kompensujących negatywny wpływ inwestycji na krajobraz. Krótko mówiąc, konieczne jest przedstawienie planu działania, który pozwoli utrzymać pachnicę we właściwym stanie ochrony na terenach, gdzie gatunek jest wciąż liczny oraz przywrócić go do tego stanu na obszarach o gorszym stanie zachowania populacji. W zasadzie można nawet powiedzieć, że konieczne są liczne, lokalne plany działania. Sądzimy, że – jako lepiej dostosowane do lokalnych uwarunkowań – mogą one sprawdzić się lepiej niż jeden odgórny plan o niewielkiej szczegółowości. W tej książce chcemy pokazać, co powinno być brane pod uwagę przy opracowywaniu tego rodzaju planów.

Niniejsze opracowanie nie jest obowiązującym programem ochrony gatunku w rozumieniu polskiego prawa, które zakłada, że program taki może zostać sporządzany wyłącznie przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (art. 57 Ustawy o ochronie przyrody). Jego treść może jednak być podstawą dla stworzenia nie tylko takiego programu, ale i innych dokumentów regulujących obszary ludzkiej działalności mające wpływ na przetrwanie pachnicy dębowej. Zawiera informacje i rekomendacje, które można bezpośrednio zastosować w działalności służb ochrony przyrody, samorządów i zarządców dróg. Książka jest w głównej mierze zestawem dobrych praktyk, który w naszej intencji ma służyć jako pomoc przy sporządzaniu bardziej szczegółowych zaleceń przy opracowywaniu np. lokalnych planów działania. Jest bowiem oczywiste, że dla skutecznej ochrony pachnicy w skali całego kraju konieczne są przede wszystkim działania lokalne.

Pachnica dębowa to chroniony owad mieszkający w starych drzewach i alejach