Aleje są już od ponad 200 lat elementem tradycyjnego krajobrazu Środkowej Europy. Są cennym siedliskiem przyrody, w tym gatunków chronionych prawem krajowym i europejskim. Na terenach rolniczych są często jedynym schronieniem wielu gatunków, szczególnie ptaków, nietoperzy i owadów. Wnętrze starych drzew to bogaty ekosystem, żyją tu setki gatunków owadów, grzybów i drobnoustrojów, których najbardziej utytułowanym i chronionym przedstawicielem jest pachnica dębowa. Przydrożne drzewa łagodzą mikroklimat, spowalniają wiatry, sprzyjają opadom, chronią glebę przed erozją, a także wpływają na globalny klimat pochłaniając dwutlenek węgla.

A także są piękne, zdobią i uatrakcyjniają krajobraz oraz umilają podróż.

Drzewa przydrożne a plony

Drzewa przy drogach budzą wątpliwości rolników, gdyż bezpośrednio pod koronami drzew plony są niższe z powodu zacienienia i konkurencji o wodę
i sole mineralne. Z drugiej strony, liczne badania naukowe i doświadczenie praktyczne wykazują, ze na całości pola otoczonego drzewami plony są wyższe, niż na obszarze bezdrzewnym. Dlaczego tak jest?
• drzewa, hamując wiatr, zmniejszają wysuszanie pola i roślinności oraz wywiewanie próchnicy i cząstek ilastych z gleby,
• drzewa zwiększają nawodnienie pola, sprzyjając opadom atmosferycznym i akumulacji śniegu,
• na podtopionych polach drzewa przyspieszają osuszanie, co było jednym z powodów tradycyjnego na polskiej wsi sadzenia wierzb wśród pól.
Już w pierwszej połowie XIX wieku znany patriota i rolnik, generał Dezydery Chłapowski, założył na ziemiach swojego majątku w wielkopolskiej Turwi system alej i pasów drzew, aby zwiększyć produktywność gospodarstwa.

Drzewa przydrożne a przyroda

Drzewa w krajobrazie rolniczym są schronieniem i miejscem lęgowym ptaków i nietoperzy, które żywią się owadami, chroniąc w ten sposób plony które zapylając umożliwiają plonowanie roślin owadopylnych. Z kolei niektóre drzewa, zwłaszcza lipa, są cennym pożytkiem dla hodowlanych pszczół. Aleje są domem rzadkich chronionych zwierząt, porostów i grzybów, które tylko w starych drzewach znajdują sprzyjające warunki życia. Jednym z nich jest pachnica dębowa – duży chrząszcz zamieszkujący dziuplaste drzewa, chroniony prawem europejskim.

Drzewa przydrożne a rozwój

Wiekowe aleje są znakiem rozpoznawczych Warmii i Mazur – jednego z najatrakcyjniejszych turystycznie regionów Polski. Turysta oczekuje zieleni i piękna krajobrazu – oba walory są związane z przydrożnymi drzewami. Także w wielu innych regionach aleje stanowią ozdobę krajobrazu i magnes dla gości.

Inne pożytki z drzew

Drzewa służą wszystkim, nie tylko tym, którzy je posadzili bądź są właścicielami działki na której rosną. W jaki sposób?
• produkują tlen i wiążą dwutlenek węgla
• pochłaniają zanieczyszczenia powietrza
• oczyszczają wody gruntowe.
Dlatego na wycięcie drzewa potrzebne jest zezwolenie wydawane zwykle przez urząd gminy.

Zapraszamy także do zapoznania się z artykułem Chantal Pradines "Road infrastructures: Tree avenues in the landscape" (dostępny w języku angielskim).
Raport „Infrastruktura drogowa: aleje w krajobrazie” został opracowany dla konferencji Rady Europy na temat Konwencji Krajobrazowej. Autorka Chantal Pradines jest Francuzką zajmującą się od lat ochroną drzew przydrożnych w swojej ojczyźnie, stara się także integrować obrońców alej w różnych krajach Europy. Raport opisuje historię alej oraz ich znaczenie dla przyrody i krajobrazu w różnych krajach. Opisuje proces zanikania alej oraz proponuje rekomendacje dla ich ochrony.